Podczas Hanami kwiat wiśni jest najważniejszy. Ten czas jest idealny, by odwiedzić Japonię, nasycić oczy jej pięknem i zajrzeć w japońskie serca.

Jeśli interesujesz się Japonią i marzysz, by ją kiedyś odwiedzić, czas Hanami (podziwianie kwiatów wiśni) jest idealny, by nie tylko nacieszyć oczy przepięknymi widokami, ale również zajrzeć w serca Japończyków i zrozumieć, co je tak bardzo porusza.

SAKURA (KWIAT WIŚNI) – KWINTESENCJA KULTURY JAPONII

Motoori Norinaga (1730-1801), japoński uczony i filozof okresu Edo, napisał w swoim wierszu:

Jeśli ktoś zapyta o ducha prawdziwego Japończyka, wskaż na dziki kwiat wiśni świecący w słońcu”

 W tych krótkich słowach zawarte jest wszystko. Pragniesz zrozumieć kulturą japońską? Przeżyj Hanami i zrozum ducha sakura, a zwłaszcza 2 kluczowe koncepcje: jedność człowieka z naturą i mono-no aware.

HANAMI – KWIAT WIŚNI, PIĘKNO I RADOŚĆ

Kwiat wiśni, po japońsku sakura, to mała, delikatna kruszyna. Mimo to od ponad 1000 lat jednoczy  serca milionów Japończyków  wokół krótkiej, radosnej chwili, gdy na moment zakwita. Jej pojawienie się symbolizuje nowe życie, początek nowego  roku szkolnego i fiskalnego. Na ulice wylegają tłumy Japończyków. To czas zabawy, radości i wspólnego biesiadowania (HANAMI). W tym czasie celebruje się piękno świata i życia  pod drzewami wiśni. Jest to również czas luzu, a także uwolnienia się z ograniczających i sztywnych norm  społecznych. Pod drzewami sakura wszyscy są równi i mogą w jednakowy sposób cieszyć się pięknem i ulotnością czasu, kiedy kwitną wiśnie.

JEDNOŚĆ CZŁOWIEKA Z NATURĄ

Kult przyrody, którego częścią jest tradycja Hanami , to  fundamentalna wartość kultury japońskiej. Sięga korzeniami zarania dziejów i jest mocno osadzony w systemach światopoglądowych wywodzących się z  rodzimej japońskiej religii shinto oraz z buddyzmu.

SHINTO (DROGA BOGÓW) – RELIGIA CZYSTEGO SERCA, POGODY DUCHA, CELEBRACJI ŻYCIA I PIĘKNA OTACZAJĄCEGO ŚWIATA

Starożytna japońska religia shinto (droga bogów) jest religią animistyczną. Nie ma w niej  dualistycznego podziału na człowieka i naturę jak to istnieje w kulturze Zachodu. Wierzono, że wszystko na świecie ma duszę, oddycha tym samym powietrzem, podlega tym samym prawom natury i tworzy jeden ekosystem. Natura jest miejscem w którym mieszkają kami (bogowie) oraz światem sansensomoku (góry, rzeka, trawa, drzewa), który wspiera życie człowieka oraz daje mu wytchnienie po trudach pracy.

Człowiek czuł się częścią otaczającego świata i dążył do zjednoczenia. Podstawowe wartości  shinto to czystość, szczerość, akceptacja, wdzięczność i zachwyt nad pięknem otaczającego świata. Świątynie shinto są zazwyczaj pięknie położone na łonie natury. Co do zasady są miejscami pogodnej i uroczystej atmosfery, która skutecznie uspokaja umysły wiernych. W większych świątyniach shinto, otoczonych rozległymi lasami z górami jako tłem, dążono do osiągnięcia harmonii natury i architektury. Jednak popularność turystyczna Japonii powoduje, że znane świątynie shintoistyczne w Japonii bywają zatłoczone.

SHINTO A HANAMI

Głęboko zakorzeniona w sercach Japończyków religia shinto stworzyła dobry grunt pod ukształtowanie się zwyczaju celebrowania czasu, kiedy zakwitają wiśnie. Najstarsze tradycje celebracji Hanami, które mają podłoże shintoistyczne, można do dziś odnaleźć w Kioto. Sanktuarium Hirano Jinja to chram shintoistyczny związany z dworem cesarskim. W 985r na polecenie cesarza Kazana zasadzono drzewa sakura, które rosną tu do dziś. Od 985r  organizuje się tam coroczny festiwal wiśni. Obecnie na terenie chramu rośnie 400 drzewek, 50 rodzajów sakura, które  można podziwiać prawie przez miesiąc. Każdego roku 10.04 spod chramu wyrusza procesja, by celebrować czas sakura.

HANAMI – KWIAT WIŚNI I POCZĄTEK WIOSNY

Tradycja Hanami wywodzi się ze zwyczaju  oddawania czci bóstwom zamieszkującym drzewa sakura. Wierzono, że wraz z pojawieniem się kwiatów wiśni, w drzewo wstępuje Sagami, górskie bóstwo, oznajmiające rozpoczęcie sadzenia ryżu. Do okresu Heian (794-1185), zgodnie ze zwyczajem zapożyczonym z Chin, w Japonii celebrowano zakwitanie kwiatu śliwy, które są równie piękne i  poprzedzają kwitnienie wiśni. 

FILOZOFIA MONO NO AWARE

Wraz z rozkwitem kultury dworskiej i rosnącym wpływem buddyzmu w okresie Heian, kwiat sakura  zaczęto kojarzyć z ludzkim życiem. Podobnie jak życie ludzkie, czas kwitnienia wiśni jest piękny, jednak trwa tylko chwilę. Po krótkim okresie pełnego rozkwitu małe, drobne kwiaty zaczynają opadać. Pozostawiają po sobie smutek przemijania. Dlatego tak  istotne jest uchwycenie momentu ich pełnego rozkwitu.

Według japońskich kanonów estetycznych, pojęcie piękna jest zawsze związane z czasem. Największą wartość mają takie zjawiska, których piękno trwa bardzo krótko – jak poranna rosa czy zachód słońca. Chodzi o to, by uchwycić ten moment, zachwycić się nim a potem poddać się smutkowi przemijania.

HANAMI – KWIAT WIŚNI I PRZEMIJANIE

W języku japońskim istnieje trudne do przetłumaczenia na inne języki określenie stanu emocjonalnego, który towarzyszy przemijaniu piękna. Jest to mono no aware (patos rzeczy),  tłumaczone jako jakieś zjawisko w otaczającym świecie, które bardzo mocno porusza serce i umysł człowieka. Jest t bolesny zachwyt nad przemijającym pięknem, uchwycony w doświadczeniu estetycznym. Sakura wspaniale się w to wpisuje. Kiedy się na nią patrzy powstaje zachwyt dla jej piękna. Jednocześnie towarzyszy temu smutek ze świadomości, że ten moment tak szybko minie Przemijanie jest wartością estetyczną i jest uważane za piękne samo w sobie.

Na podstawie:

„Estetyka japońska” Krystyna Wilkoszewska

„Cień wiśni” Maria Machnik-Korusiewicz